ابراهيم اصلاح عربانى

697

كتاب گيلان ( فارسى )

مشكلاتى ساخت و سيد محمد تائب براى ديدار آشنايان به ايران آمد او كه پيش از آن به دار المعلمين بغداد راه يافته بود پس از ورود به ايران مطالعات خود را در مدرسه علوم سياسى دنبال نمود و چون به زبانهاى عربى و تركى اسلامبولى آشنائى داشت به ترجمه مقالات روزنامه‌ها و مجلات پرداخت و همزمان به كار تدريس زبان عربى در فرهنگ گيلان اشتغال ورزيد . آثار زير از مرحوم تائب بيادگار مانده است : ترجمه عذراء قريش اثر جرجى زيدان ، خاطرات زندگى و وقايع جنگ جهانى اول ، سفرنامه ( شامل مطالعات او در سفرهاى مختلف ) . تائب در سال 1363 دار فانى را وداع گفت . تجلىپور ، مهدى محقق و دانشمند معاصر دكتر مهدى تجلىپور به سال 1313 هجرى شمسى در عربان صومعه‌سرا و در خانواده‌اى متوسط ديده به جهان گشود . در سال 1333 از دانشسراى مقدماتى رشت فارغ التحصيل شد و سال بعد پس از اخذ ديپلم دبيرستان به خدمت آموزش‌وپرورش شهرستان زادگاهش درآمد . در سال 1342 در رشتهء علوم طبيعى ، از دانشسرايعالى تهران فارغ التحصيل شد . پس از آن چند سالى در دبيرستانها به تدريس اشتغال داشت و در سال 1343 ازدواج كرد . وى كه از استعداد سرشار و پشتكارى كم‌نظير برخوردار بود ، از آن زمان به كار ترجمه و تأليف پرداخت . بزرگترين اثر او « دايرة المعارف دانش بشر » است . تأليف اين كتاب گواهى بر خستگىناپذير بودنش در راه دانش است . ديگر آثار او در آن زمان عبارتند از : - ترجمهء كتاب زندگى در دريا ، اثر رنه لژاندر . - ترجمه كتاب اندازه‌گيرى زمان ، اثر پروفسور زاولسكى . - ترجمهء كتاب ميمون برهنه ، اثر دسموند موريس . - تأليف كتاب تلاش براى زندگى . - تأليف كتاب گياهان گوشتخوار و عجيب عالم . - تأليف كتاب زندگى اجتماعى جانوران . - سرپرستى تنظيم و تدوين 17 جلد كتاب تمرينى براى شركت در امتحانات ورودى دانشگاهها و مؤسسات آموزش عالى . - چاپ سى و هفت مقالهء علمى در شماره‌هاى مختلف مجلهء سخن . در سالهاى 47 - 1346 ، به كار پژوهشهاى دريايى همت گماشت ، و توجهش به شناسايى ، رده‌بندى و اكولوژى جانوران كف‌زى ، به ويژه نرم‌تنان آبهاى ايران جلب گرديد . از نرم‌تنان بنادر و سواحل و جزاير ايرانى خليج فارس ، چندبار نمونه‌بردارى كرد و به شناسايى آنها پرداخت . سپس جهت گذراندن دورهء دكتراى علوم طبيعى عازم كشور فرانسه شد . در سال 1352 ، موفق به اخذ درجهء دكتراى دولتى ، با امتياز « بسيار افتخارآميز » ، همراه با تقدير كتبى هيأت ممتحنه از دانشگاه « مون‌پليه » گرديد . عنوان تز دكتراى وى نرم‌تنان خليج فارس است كه بعدها به صورت كتاب در دانشگاه « مون‌پليه » به چاپ رسيد . او ضمن گذراندن دورهء دكترا ، براى كار با ميكروسكوپ الكترونى نيز تخصص گرفت . دكتر تجلىپور ، كه عضو انجمن نرم‌تن‌شناسان اروپا بود ، پس از بازگشت به ايران ، كار دانشگاهى خود را از دانشكدهء دامپزشكى دانشگاه تهران آغاز كرد . او ضمن تدريس در دانشگاه و عضويت در انجمن علوم و فنون دريايى ايران همچنان به كار پژوهش در زمينهء خصوصيات آبهاى ايران مشغول بود . ضمن چند سفر پژوهشى به بنادر و جزاير خليج فارس و درياى عمان و شناسايى و مطالعهء بيشتر نرم‌تنان آن مناطق ، به تكميل اطلاعات خود پرداخت ، تا آنجا كه در مجمع نرم‌تن‌شناسان اروپا ، دربارهء نرم‌تنان خليج فارس و درياى عمان صاحب‌نظر گرديد . پس از بررسى آبهاى خليج فارس و درياى عمان ، به پژوهش در آبهاى درياى خزر و آبهاى داخلى ايران پرداخت . پژوهش نرم‌تنان خزر را با يك طرح چهارساله آغاز كرد و درياى خزر را از خط ساحل تا عمق 200 مترى ، چندين‌بار نمونه‌بردارى كرد . دكتر تجلىپور موفق شد 11 نمونه از نرم‌تنان درياى خزر را براى اولين‌بار به دنيا معرفى كند . حاصل بخشى از پژوهشهاى او در درياى خزر ، در سال 1358 ، در كتابى تحت عنوان بررسى جانوران بستر درياى خزر ( آستارا - انزلى ) ، به وسيلهء انجمن علوم و فنون دريايى ايران به چاپ رسيده است . آثار او در زمينه نرم‌تنان عبارتند از : - كتاب نرم‌تن‌شناسى ( براى دورهء دانشورى دانشكدهء علوم دريايى ) . - كتاب بررسى جانوران بستر درياى خزر ( آستارا - انزلى ) . - كتاب نرم‌تنان مرواريدساز خليج فارس . - كتاب نرم‌تنان رودخانه‌اى و آب شيرين ايران . ( تصحيح‌شدهء گزارش هيئت علمى اتريشى دربارهء نامگذارى نرم‌تنان ايران ) - ترجمهء كتاب تشريح و كالبدگشايى جانوران ، جلد اول بىمهرگان ( بىمهره‌ها ) همچنين مقالات بسيارى در نشريات معتبر فرانسه و ايران . از سال 1357 دكتر تجلىپور به جنوب كشور منتقل شد و تا آخرين روز حيات در خدمت دانشكدهء علوم دانشگاه اهواز بود . او با استفاده از فرصت اقامت در جنوب ايران به مطالعات علمى و تأليف و ترجمه ادامه داده به تأليف كتاب نرم‌تنان مرواريدساز خليج فارس پرداخت تا كليدى براى گشايش راه صيد مرواريد و پرورش آن در ايران باشد و نيز به جهت رفع مشكل آزمايشگاههاى تشريح در مدارس و دانشگاههاى كشور ، كتاب « تشريح و كالبدگشايى جانوران بىمهره » را ترجمه كرد . هنگام فوت وى اين هرسه كتاب زير چاپ بودند . در تيرماه 1361 قلب تپنده و پراميد تجلىپور از حركت بازايستاد و كتاب زندگى استادى دانشمند و پژوهنده‌اى پرتوان بسته شد در حالىكه كارهاى نيمه‌تمام بسيار داشت . تقىزادهء ميلانى ، حسن ميلانى در سال 1303 در رشت متولد شد . وى تحصيلات ابتدائى و دبيرستان را در زادگاه خود گذرانيد . ميلانى در سال 1325 در رشته زبان و ادبيات انگليسى فارغ التحصيل شد و به استخدام وزارت آموزش‌وپرورش در